30.1.08

Ο Barenboim μιλά για τον Karajan και το ναζισμό

Σε συνέντευξη του αρχιμουσικού Daniel Barenboim στον Sérgio Martins για λογαριασμό του Nobel Laureates Plus (22-9-2005) διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

NLP: Συνάντησατε δυο μαέστρους που είχαν σχέση με το Ναζισμό: τον Wilhelm Furtwängler και τον Herbert von Karajan. Μίλησες ποτέ μαζί τους για τη σχέση τους αυτή;

D. B.: Συνάντησα τον Furtwängler μόλις στα 11 μου χρόνια. Δεν είχα το κουράγιο αλλά και μια σαφή εικόνα για να κουβεντιάσω κάτι τέτοιο μαζί του. Αλλά πιστεύω ότι ποτέ δεν ταυτίστηκε με κάτι τέτοιο. Με τον Karajan, ήταν διαφορετικά. Τον προκάλεσα και μου είπε: "Είχα καλλιτεχνικές φιλοδοξίες, ήθελα να δουλέψω στη Γερμανία και γι' αυτό έπρεπε να σχετιστώ με τους Ναζί. Και αυτό έκανα."

Ολόκληρη την συνέντευξη στα αγγλικά μπορείτε να βρείτε εδώ.


(Ο Daniel Barenboim γεννήθηκε το 1942 στην Αργεντινή από Ρώσους γονείς εβραϊκής καταγωγής. Σπούδασε πιάνο με τη μητέρα του και
το 1955 αρμονία και σύνθεση με την Nadia Boulanger στο Παρίσι. Έγινε γνωστός ως πιανίστας αλλά σύντομα καθιερώθηκε και ως μαέστρος, διευθύνοντας μεγάλες ορχήστρες. Το 1967 παντρεύτηκε τη διάσημη τσελίστρια Jacqueline du Pre. Mετά το θάνατο της ο Barenmoim παντρεύτηκε το 1988 την πιανίστα Elens Bashkirova. Απέκτησε μαζί της δυο γιους.
Διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής της Berlin Harmonic, της Berlin State Opera και της Chicago Symphony Orchestra. Με τον ακτιβιστή διανοούμενο Edward Said ίδρυσε την West-Eastern Divan Orchestra που αποτελείται από Άραβες και Εβραίους μουσικούς. Το 2001 διηύθυνε Wagner στο Israel, κάτι που είχε να γίνει από το 1938.)

10 comments:

mahler76 said...

Εκείνες τις μαύρες για την Γερμανία και τον κόσμο εποχές, όλοι σχεδόν συνεργάστηκαν με τους Ναζί από φιλοδοξία ή για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Ένα καταπληκτικό σχόλιο πάνω σε αυτό έκανε ο Λαρσ Φον Τρίερ στην ταινία Europa.

(το διαγραφέν σχόλιο ήταν το δικό μου απλά δεν του είχα τρέξει τον ορθογραφικό έλεγχο και ήταν για γέλια)

Gloriana said...

Θα μου επιτρέψεις να διαφωνήσω.
Και να προσθέσω:
Πολλοί παρασύρθηκαν, πολλοί μπερδεύτηκαν, πολύ φοβήθηκαν, αλλά δεν συνεργάστηκαν ΟΛΟΙ.
Ειδικά οι καλλιτέχνες που πάντα αποτελούν ένα άξονα αντίστασης σε οτιδήποτε έχει να κάνει με τη στέρηση της ελευθερίας και των πολιτικών δικαιωμάτων των ανθρώπων ήταν προσεκτικοί και επιφυλακτικοί.
Εκτός από εκείνους βέβαια που... ΒΟΛΕΥΤΗΚΑΝ.
Ας μη φοβόμαστε να λέμε τα σύκα-σύκα και τη σκάφη σκάφη.
Δεν είναι κακό.

mahler76 said...

Το συνεργάστηκαν ήταν λάθος επιλογή λέξης. Το να στείλεις όμως ευχές κάπου δεν συνιστά συνεργασία. Συνεργασία είναι να καταδόσεις Εβραίους κλπ κλπ και δεν πιστεύω πως ο Κάραγιαν έκανε κάτι τέτοιο.
άλλα ότι έδειξε ανοχή για να επιβιώσει καλλιτεχνικά αυτό είμαι σίγουρος πως το έκανε. Πιστεύω πως όποιος ήθελε πραγματικά να αντισταθεί δεν θα δεχόταν να εργαστεί υπό ένα τετοιο καθεστός.
Μπορεί να κάνω και λάθος....

Gloriana said...

Κοίτα το ότι ο Κάραγιαν όπως είπε γράφτηκε στους Ναζί για να κάνει καριέρα ως μουσικός δεν τον απαλάσει από την πράξη.
Δηλαδή ο Τοσκανίνι που προτίμησε να παραιτηθεί και να ξενιτευτεί πώς πρέπει να χαρακτηριστεί?
Θα σου πω εγώ.
Ο πρώτος είναι ένας αριβίστας και ο δεύτερος ένας ιδεαλιστής.
Ο Θεός να μας σώζει από τους πρώτους...
Κάτι τελευταίο και προσωπικό: Να το βράσω το ταλέντο και το μεγαλείο όταν δεν υπάρχει ήθος.
Ξέρω, ξέρω με έχουν χαρακτηρίσει γραφική για τη θέση μου αυτή και διάφορα άλλα ωραία, αλλά μα το Θεό το ήθος είναι ότι πιο σημαντικό νομίζω σε κάθε άνθρωπο, είτε καλλιτέχνη, είτε απλό εργάτη, είτε επιστήμονα.
Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα και με τρομάζει που κάτι τέτοιο σήμερα θεωρείται γραφικό, ανοησία και βλακεία.
Είναι τρομακτικό...

Neco73 said...

Ήθος ο Κάραγιαν είχε και παραείχε. Ενώ έγινε μεγάλος μαέστρος ποτέ δεν είχε την έπαρση και το ταμπεραμέντο του Toscani (Μεσογειακός χαρακτήρας).

O Toscanini ήταν παντοδύναμος και δεν είχε ανάγκη τότε.

Μερικά παραδείγματα ήθους Καραγιαν.

Ερμήνευσε το 1969 την Ιεροτελεστεία της Ανοιξης. O Stravinsky τον κατέκρινε από την άποψη του συνθέτη. Πολλοί τον επέκριναν, επειδή πίστευαν ότι έδωσε μια άλλη πιο γυαλιστερή ερμηνεία που ταιριάζει στην ορχήστρα τους (ο Gould την εκθείασε). Δεν σχολίασε δεν είπε τίποτα. 10 χρόνια αργότερα το ηχογράφησε ξανά. Ότι παρατήρηση είχε γίνει, λήφθηκε υπόψη. Ήταν παντοδύναμος μπορούσε να αμφισβητήσει τον Stravinksy (ο οποίος ομολογουμένως είχε μεγάλη ηδέα για τον εαυτό του σαν μαέστρο).

Ηχογράφησε κάποια στιγμή την 5η του Tchaikowsky (εκπληκτικός ερμηνευτής και σε κάθε ηχογράφηση του κάτι άλλο έβγαινε). Έμεινε πολύ ευχαριστημένος αλλά ζήτησε να ακούσει μια ηχογράφηση του Mravinsky, που τού είπαν ότι έκανε πολύ καλή δουλειά. Την άκουσε και την επόμενη μέρα, πήρε στην εταιρία και είπε να μην προχωρήσουν σε εκτυπώσεις και μήτρες. Είδε οτι κάποιος πήγε καλύτερα. Αυτή η ηχογράφηση βγήκε μετα θάνατο.

H Anna Tommowa-Sintow κλήθηκε από την Metropolitan να τραγουδίσει R. Strauss. Ήταν σε αδιέξοδο, δεν είχε κάποιον να την βοηθήσει να ερμηνεύσει. Ζήτησε την βοήθεια του Karajan. Πράγματι την βοήθησε και θριάμβευσε τότε στη Metropolitan, έναν οργανισμό αντίθετο προς τα δικά τους συμφέροντα στην Ευρώπη.

Φιλανθρωπικά κοντσέρτα, οργανισμούς για παιδιά με ειδικές ανάγκες για να γνωρίσουν μουσική και αν μπορούν να βοηθηθούν. Ιδέα για δημιουργίες ορχηστρών νέων και στήριξη αξιόλογων νέων μουσικών. Ενεργή συμμετοχή σε κοντσέρτα που δινόταν προς τιμήν του προκατόχου του και θεωρητικά "αντιπάλου" του Wilhelm Furtwangler.

Ρωτάω τώρα μόνο: Όλα αυτά δεν δείχνουν κάποιο ήθος;

Gloriana said...

Όχι, δεν έχουν καμία σχέση με το ήθος.
Δείχνουν συνέπεια σ' αυτό που κάνει και προσήλωση.
Σεβαστό και αξιοθαύμαστο. Αλλά άλλο το ένα άλλο το άλλο.

(Για τα φιλανθρωπικά κονσέρτα, ας το αφήσουμε κατά μέρος. Όλοι τα κάνουν και φοβάμαι κάποιες φορές και για επικοινωνιακούς λόγους ή για λόγους που έχουν να κάνουν με φορολογικές απαλλαγές. Δυστυχώς δεν ξέρουμε κατά πόσο γίνονται ανυστερόβουλα...)

Μην νομίζεις ότι έχω κάτι με τον Κάραγιαν. Τον θαυμάζω ως μουσικό. Μέχρι εκεί όμως.
Καλώς ή κακώς σε έναν καλλιτέχνη με ενδιαφέρει και με επηρεάζει η όλη του προσωπικότητα και όχι μόνο το ταλέντο του.

Gloriana said...

Θεωρώ πολύ σημαντικό να λέει κάποιος:
"Σπουδαίος μουσικός και άλλο τόσο σπουδαίος άνθρωπος", παρά,
"Σπουδαίος μουσικός, αλλά κακός άνθρωπος".
Γιατί για μένα η τέχνη πρέπει να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους και όχι χειρότερους. Αλλιώς δεν έχει νόημα, γίνεται ένα στεγνό glamour...

Gloriana said...

... Φιλαρέσκεια και ματαιοδοξία... Παγίδες που πρέπει να αποφεύγει κανείς.
Νομίζω δηλαδή...

Neco73 said...

Χμ... οι απόψεις περί ήθους διαφέρουν. Αυτό που εννοείς ήθος για μένα δεν ισχύει. Τα βρίσκω και λίγο ξύλινα και περιοριστικά. Αλλά είπαμε είναι δικιά μου θέση. Νομίζω ότι αυτά που είπα δείχνουν καλλιτεχνικό ήθος. Γενικά είμαι καλοπροαίρετος όποτε ίσως να είναι και αυτό.

BTW να βρω να διαβάσω την Ηθική του Επίκουρου, γιατί δεν θυμάμαι τίποτα.

Επίσης πιστεύω ότι κανείς δεν είναι τέλειος και δυσκολεύομαι να μυθοποιήσω και να πω μεγάλη κουβέντα για κάποιον σε όλα τα επίπεδα. Ουδείς τέλειος. Και θυμήθηκα και κάτι που είπε και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: "Όπου υπάρχει φως, υπάρχει και σκιά". Τρομερό για ένα πατέρα της εκκλησίας, ε;

Και επειδή είμαι και λίγο "Αριστοτελικός" άνοιξα ένα λεξικό να δω την λέξη ηθική.

Ηθική: 1α. Το σύνολο τον θεσμοθετημένων κανόνων κανόνων μιας κοινωνίας που καθορίζουν την συμπεριφορά των ατόμων, με βάση το κοινωνικά αποδεκτό, το καλό και το κακό. 2α. κλάδος της φιλοσοφίας που εξετάζει και μελετά τις πράξεις των ανθρώπων, ως προς την θετική ή αρνητική τους αξία, που έχει δηλαδή για αντικείμενο την εκτιμητική κρίση, αφού αναφέρεται στην διάκριση του καλού και κακού.

Gloriana said...

Συμφωνώ απολύτως.
Κανείς δεν είναι αμεμπτου ηθικης και σχεδόν όλοι οι άνθρωποι έχουν τις σκοτεινές στιγμές/πλευρές τους.
Νομίζω, ωστόσο, δεν είμαστε οι σκέψεις μας, είμαστε οι πράξεις μας...

Πω, πω, ευκαιρία να πάω και γω να ξεφυλλίσω το ΠΕΡΙ ΗΘΙΚΗΣ ΑΡΕΤΗΣ του Πλουτάρχου...
και φυσικά τα ΗΘΙΚΑ ΕΥΔΗΜΕΙΑ του 'δικού' σου Αριστοτέλη.
Αστείρευτοι οι κλασικοί...